Mustafa Kemal’in Tiyatro

alanında yaptığı değişimler

Gamze Gökçen Yazdı

Atatürk’ün çağdaş bakış açısı ve inkılapçı kişiliği, sanat alanlarında yenilik yapmasına ve toplumun sanatçıya değer vermesine öncülük etmiştir. Atatürk, sanatın yaratıcı ve taşıyıcı sıfatına değer kattığı gibi sanatçılara da büyük değer vermiştir. Mustafa Kemal’in en önem verdiği sanat alanlarından biri de tiyatro olmuş ve diğer sanat alanları için yaptığı yenilikler dışında Türk tiyatrosu alanında ciddi reformlar gerçekleştirmiş.

Cumhuriyet dönemi Türk tiyatrosu 1960 öncesi ve sonrası olmak üzere iki döneme ayrılmaktadır. 1923 -1940 ‘lı yıllar arasında Cumhuriyetin kurulmasıyla beraber halk evlerinde tiyatro etkinliklerin başlandığı ve halkevi yayınlarıyla oyun yazarlarının desteklendiği bir dönem başlamıştır. Bu dönem kurulan Türk tiyatrosu batılı anlayıştadır ve batı ekolünde ilk Türk oyunu şair evlenmesi olmuştur.

1933-1950’li yıllar arasında devlet tarafından ödüllere teşvik edilen çoğu yerli eserlerden oluşan yüze yakın tiyatro oyunudur. Halkevlerinin bu yayınlarda aradığı koşullar vardır. Örneğin halk- eğitimine elverişli olmalıdır ve halk eğitimi ideallerine bağlı kalmalıdır.

1950’li yıllardan sonra çoğu eser gerçekçi nitelik kazanmıştır ve bu dönemde kadın haklarını korumaya dayalı oyunlar yazılmıştır. Örf ve adetlerin baskısı altında kalan kadını ilk defa konu alan ve oyunlarında sosyal konulara değinen Necati Cumalı’dır. Yazarın Boş Beşik adlı oyunu toplumdaki kadın problemlerini anlatmaktadır.

Halkevlerinin çalışmaları, bazı şehir ve kasabalarda kültür hareketlerinin ortaya çıkmasına imkân vermiştir. Bu dönemde dergiler çıkarılmış ve matbaa yoluyla kabalarda kitap dağıtılmış.

Nasrettin Hoca fıkralarından, Halide Edip Adıvar’ın eserlerinden yararlanılmış ve Karagöz oyunun modernleşmesinde İsmail Hakkı Baltacıoğlu’nun büyük desteği olmuştur.

Cumhuriyet Türk tiyatrosu çağdaş çalışmaların yapıldığı ve tiyatronun halk içinde en fazla yaygın olduğu bir dönemdir. Bu dönemde Darübedayi, İstanbul Operet heyeti, Şehir Opereti gibi toplulukların gelişme göstermiştir ve yenileşme hareketi düşüncesiyle öncü sanat tiyatrosu, ulusal tiyatro, politika tiyatrosu, devrimci tiyatrosu gündeme gelmiş. Bu düşüncelerle birlikte yeni oyun türleri ortaya koyulmuş ve tiyatro literatürü hızla gelişmiştir. Bu dönemde sanatçının

1936 yılında Devlet konservatuarı, Devlet tiyatroları ve İstanbul Belediye Şehir tiyatrosu kurulmuştur. Devlet konservatuarının kurulmasıyla birlikte sahne koyuculuk, yönetmenlik, sahne tasarımı ve oyunculuk ayrı branşlar halinde sanat eğitiminin içinde gerçekleştirilememiştir. Bu nedenle sahne koyuculuk oyunculuk ve yönetmenlik alanlarının içine girmiştir. İstanbul Şehir Tiyatrolarının yönetmenliği Muhsin Ertuğrul’a bağlıdır ve dramaturjiye bağlı sahne tasarımı kavramı daha yeni gelişmeye başlamıştır.

Cumhuriyet’in ilk yıllarından itibaren Mustafa Kemal Atatürk gelişmemiş bir toplumu kültürel kalkınma modelini ele alarak ülkeyi geliştirmek için birçok sanat dalında olduğu gibi tiyatro dalında da ciddi değişimler yapmıştır. Devlet çatısı altında birçok yeni kurum kurmuştur. Atatürk’ün yaptığı bu yenilikler sanatçıya verdiği değeri göstermektedir ve sanatçıların siyaset üstü olarak gördüğünün bir ifadesidir.

Gamze Gökçen Hakkında:

6 Ağustos 1993 ‘de İstanbul’da doğdu.

Çocukluğundan beri resim yapmaya merakı ve yeteneği vardı. 2007 yılında Adıgüzel Güzel Sanatlar Lisesi Resim bölümünü kazandı. 2017 yılında Yeditepe Üniversitesi Moda Tasarım bölümünden mezun oldu. Money card ve Card Finans gibi büyük reklam projelerinde styling asistanı olarak çalıştı.

2019 yılında Yeditepe Üniversitesi Plastik Sanatlar ve Resim Bölümü Yüksek Lisans programına ’na girdi. Tev Korona Kahramanları Destek Fonu ( Bulaşıcı olan iyiliktir ) projesi , Avrasya Sosyal Bilimler Kongresi , Art Ankara Sanat Fuarı , Art Contact Sanat Fuarı, İtalya’da M.A.D.S Sanat galerisindeki gibi birçok karma sergiye katıldı. Amerikalı Sinestet Piyanist Margin Alexandere 31 Nisan 2021 ‘deki konserinde sanatçının Maneviyatın Işığı adlı çalışmasına beste yaptı.

Suadiye Sanat Galerisinde 2021 yılında Sinestezi ve Renklerin Enerjisi adlı ilk kişisel resim sergisini açtı. Gazi Üniversitesi’nin düzenlediği sempozyumda sinestezi üzerine ve Kütahya Üniversitesi’nde “Renklerin Kültürlerdeki Yeri ve Tarihçesi” üzerine sunumlar yaptı. 2022 yılında sinestezi ve sanat ilişkisi konulu yüksek lisans tezini verdi. 2024 yılında Paris sosyal bilimler kongresine konuşmacı olarak davet edildi. 2025 yılında Londra kongresine konuşmacı olarak davet edildi.

Kadir Has Üniversitesinden Sanat Terapi eğitimi ve Resim Analizi ve Psikolojik Yorumlama eğitimi aldı. Hastanede renkler üzerine eğitim ve workshop gerçekleştirdi.

Fotoğraf eğitimlerine 2018 yılında Londra’nın önde gelen sanat ve moda okulu olan Central Saint Martins’den styling ve moda fotoğrafçılığı alanında uzmanlık eğitimi alarak başladı. Aynı yıl  İfsak’da Temel Fotoğrafçılık eğitimi alıp, Doğa ve manzara grubuna üye oldu. 2018- 2019 yılları arasında ürettiği doğa fotoğrafları İfsak’ın 60. yılı için hazırlanan Manzaralar kitabında yer aldı. 2022 yılında Caddebostan Kültür Merkezinde Fotoğrafın Sesi adlı kişisel fotoğraf sergisi açtı. 2024 yılında İfsak’da söyleşi gerçekleştirdi.

2004 yılında Kralın mutlu ailesi adlı masal kitabı okul içinde yayınlandı ve yılın en yaratıcı öğrencisi seçildi. 2015 yılında Eskişehir sanat derneğinin düzenlediği genç şair yarışmasında ikincilik ödülüne layık görüldü. Berfin bahar kültür sanat dergisinde Ege kıyıları ve yurdum adlı şiirleri yayınlandı. Yenigün gazetesinde bir seneye yakın renklerin kültürlerdeki tarihçesi üzerine ve sanat akımları üzerine yazılar yazdı. Şu anda cumhuriyet gazetesinin ikinci portalında serbest yazar olarak kültür ve sanat politikaları üzerine yazılar yazmaktadır .

Cemal Diker ilkokulunda görsel sanatlar öğretmenliği yaptı ve kişisel atölyesinde özel resim dersleri vermektedir.

****