İyi-Kötü Sorgulaması Yapan ‘SAPIK’

İyi-Kötü Sorgulaması Yapan ‘SAPIK’

Anibal GÜLEROĞLU Yazdı

‘Erdem kılığına girmemiş ondan destek almamış kötülük var mı?’ demiş, ‘Karakterler’ adlı kitabıyla pek çok yazar üstünde etkili olan Jean de La Bruyère. Nitekim yaşamın içine, çevrelerine kötülük saçanlara, psikopatların başlangıçtaki yaklaşımlarına bakıldığında bu sözün doğruluk payının ne denli yüksek olduğu ortada. Ortalık kötülüklerini maskeleyerek faaliyetlerini yürüten kuzu postundaki kurtlarla dolu. İçlerindeki türlü kötülüğe rağmen kendilerini gerçekten iyi zannedenler de cabası.

Öte yandan kötüymüş gibi algılananların ve gösterilenlerin, özünde adalet hesaplaşması yatan, bir iyiliğe sahip olabilecekleri detayını da göz ardı etmemek lazım… Ki, bu noktada ‘Kötülüğün kaynağı’ önem kazanıyor. Velhasıl iyilikle kötülük iç içe geçmiş bir halde. Tıpkı iyi-kötü sorgulaması yapan ‘Sapık/Victorian Psycho’ kurgusunda olduğu gibi!

KARA MİZAH VE GOTİK ATMOSFERE DAYALI BİR KORKU

Korku kurgusu denince ne anlarız? Bu konuyu açıklamak için çeşitli unsurlar sıralamak mümkün elbette. Lakin çoğunluğu ani efektlerle insanı gafil avlayıp ürkütmeyi hedefleyen karanlık sahnelerden ve eylemlerinin temelinde bolca kan dökerek öldürmek olan derinliksiz korkutucu karakterlerden oluşur. Tabii ara ara bu klişe korku mantığından sıyrılıp kendi tarzını yaratanlara da rastlamak mümkün. Nasıl ki ‘Sapık/Victorian Psycho’ da korkutmaktan ziyade kara mizahla düşündürmeye yönelik gelişim sunan ve gotik atmosfere dayalı korku sahnelerini başarıyla yansıtan bir film olarak karşımızda.

Virginia Feito tarafından yazılan 2025 tarihli psikolojik korku türündeki romandan uyarlanan ve 2026 Cannes Film Festivali’nde prömiyeri yapılan filmin konusuna kısaca göz atacak olursak…

İnsan organlarının yenmesi gibi kanlı bir açılışa sahip. Viktorya dönemi İngiltere’sinde geçen öyküde Maika Monreo’nun karakter geçişlerini mükemmel yüz ifadeleriyle canlandırdığı Winifred Notty, filmin tüm yükünü sırtlamış bir karakter konumunda. Pounds ailesinin çocukları Drusilla ve Andrew’e mürebbiyelik yapmak üzere Ensor House’a gelir. Ücra yerdeki bu gotik malikâneyi kendisine yuva yapıp aileden biri olmaya niyetlenen Notty’nin görevi çocuklara sofra adabı, aristokrasi, tarih gibi konularda eğitim verip onları gözetmek. Ama başlangıçta gayet hoş ve iyi bir hanımefendi profili çizen Notty’nin bastırmaya çalıştığı içsel kötülüğü buna olanak tanımıyor. Karanlık duyguları açığa çıktıkça çocuklarla-çevresiyle ilişkisi de ürkütücü bir hal almaya başlıyor ve gerçekler ortaya dökülüyor.

Böylece seyirciyi 1858’deki yaşam atmosferine sokan akış, Notty’nin bastırmakta başarılı olamadığı sapkınlığı, hizmetlilerin bir bir kaybolması ve evin sahiplerinin kuşkularıyla harmanlayarak ilerliyor. ‘Bir evin içinde asıl tehlikeli olan kimdir; kurallara uymayan kişi mi, yoksa o kuralları koyanlar mı?’ sorgulamasıyla ters köşe sayılabilecek gelişmeler yaşatan süreç, Notty’nin intikamcı yüzünün tam anlamıyla açığa çıktığı Noel Günü’ne doğru yol alıp pek de tatmin edici olmayan bir sona ulaşıyor.

Devamını, seyredecek olanlara bırakıp yapımın eleştirisine geçecek olursak…

Öncelikle belirtmek isterim ki, 19. yüzyılda yaşamış Constance Kent, Amelia Dyer gibi gerçek kadın katillerin suçlarından esinlenerek karakterini ve akışını yaratan Virginia Feito ‘Sapık/Victorian Psycho’da iyi bir iş çıkartmış. Zira bebeklerin afyonla uyutulup kafatası ölçümlerinin yapıldığı Viktorya döneminin ahlakçı ve katı görünen düzeninin özünde nasıl kokuşmuşluklar üzerine kurulduğunu… Zenginlerle yoksullar arasındaki zalimlik-kabulleniş denkleminden doğan ikiyüzlülüğü kafası karışık ama bir o kadar da etkileyici bir dille aktarmakta.

Bu doğrultuda iç sesiyle kendi karanlığını aktarırken dış dünyaya karşı kusursuz görüntü veren Notty’nin tedirgin edici kanlı cazibesinin, psikolojisini yönlendiren ailesel sırla bağdaştırılması da dikkate değer. Çünkü senaryo bu aşamada karakterini şekillendirirken oldukça etkili bir yol izlemekte.

Şöyle ki; ‘Hepimiz bazen saçma şeyler söyleyebiliriz. Hepsini annene söylemek zorunda değilsin’ diyerek evin çocuğu Andrew’a gözdağı vererek çocukları manipülatif biçimde baskılayan Notty kendisini ‘Tanıdığı en aklı başında insan’ olarak görmekte. Yapacaklarının sinyalini en başından verirken yaptıklarının arka planında Ensor Malikanesi’nde kalıp aile bireyi olma arzusunun yattığını da ev halkına tavırlarıyla aşama aşama ortaya koymakta. Öncekiler gibi olmayacağı fikriyle geldiği evde kanlı bir süreç başlatan Notty, aynı zamanda içindeki karanlığın da farkında olan bir sapık. Acı çeken hayvanlara gösterilecek merhametin onları öldürmek olduğunu mürebbiyelik yaptığı çocukların önünde vahşice sergileyen Notty, kendini kafesteki bir hayvan gibi hissediyor. En büyük korkusuysa içinde büyüyen ve adı Fred olan şeytana karşı koyamamak. Anlayacağınız bir yandan sapık olmanın gereklerini yerine getiriyor bir yandan da kendi içindeki kötülükle yüzleşip iyiyle kötüyü çarpıştırıyor.

‘Hayattaki en önemli şey nedir’ sorusunu sorup cevabını da ‘İyiyi kötüden ayırabilmek’ şeklinde veren Notty’nin iyiyle kötünün sorgulamasını yaparken kullandığı ‘Kötülüğe dokunabilir misin, onu koklayabilir misin, tadına bakabilir misin’ şeklindeki söylem de ‘Görünen-görünmeyen kötülük’ gerçeği üstüne düşündürücü mahiyette. Keza ailenin küçük bebeğine bakan Ms. Lamb’in saflığı-iyi niyetiyle hayranı olduğu mürebbiye Notty’nin acımasız dengesizliğini karşı karşıya getiren senaryonun, bu yolla Mr. Pounds üstünden resmedilen, baskı ve sömürü düzeni kadar gereksiz iyiliğin-masumiyetin de kötülüğün itici gücü olabileceğini yansıtmaya çalışması da kayda değer bir detay.

Bu bağlamda sıradışı bir korku deneyimi sayılabilecek içeriğin aksayan yönlerine de değinmek gerek kuşkusuz. Bir yandan sapık eylemlerini sürdüren bir yandan da iğneleyici söylemlerle malikanedeki kötülüğün derinlerine inen ve kendisinde var olduğu söylenen şehvetin hakkını veren mürebbiyenin, gerek ilk baştan çocuklara karanlık hikayeler anlatarak onları kötülüğüne ortak etme çabası gerekse çevresindekilere yaptıklarıyla algı karmaşası yaşatmakta.

Zira Viktorya dönemi hikayelerinin bir parodisi olarak da görülebilecek yapımda, İngiltere’deki sınıfsal yapı ayrımcılığının çarpıklığı, zenginlerin iğrençliği masaya yatırılırken alt sınıftan olmanın berbatlığı da Notty’nin kötülük gerekçesine dönüştürülmüş gibi. Onun içindeki karanlığın mazereti gibi gösterilerek bir bakıma sergilediği sapıklık kabul edilebilir kılınmaya çalışılıyor. Yanı sıra kocasının ilk günden mürebbiyeye şehvet duygusuyla yaklaştığını gören Mrs. Pounds’ın kaygılarını ters köşe bir noktaya vardıran gelişmenin birden ortaya çıkıp havada kalması, akışın etkileyiciliği hususunda apayrı bir olumsuzluk. Pounds’ların kızı Drusilla ile Notty’yi katliam noktasında buluşturarak, kötülüğün kaynağının Mr. Pounds olduğunu düşündürerek hızlıca sona giden akıştaki en önemli eksiklik, sapık mürebbiyenin zihinsel durumuna ve duygularına yeterince dalınmamış olması! ‘Alt tarafı korkunun kara komedisi’ mantıığı mı güdülmüş? Bilemedim.

ROMANI MI YOKSA FİLM UYARLAMASI MI DAHA ETKİLİ?

Romanla film uyarlamasının kıyaslamasına gelince… Bütün canlıların acı içinde olduğu vurgusunu yapıp korkutmaktan ziyade kara mizahla düşündürmeyi hedeflediği seyircisine, ‘şiddet, iyilik, kötülük’ gibi kavramların yoruma açık olabileceğini hissettirmeye müsait olmanın ötesine geçemeyen ‘Sapık/Victorian Psycho’, uyarlamasıyla da farklı değerlendirmelere açık yapıya sahip bir iş.

Şöyle ki; filmi orijinal eserle kıyasladığımızda romanda sakınılmadan detaylandırılmış şiddet durumu filimde törpülenmiş halde. Notty’nin sapıklığı doğrudan gösterilmek yerine atmosfer ve psikolojik hisler üstünden gerilim yaratarak aktarılmakta. Vahşetin maskelenmesi romanını okuyanlar için itici gelebilir. Maika Monreo’nun ürkütücü mimikleriyle seyircisine gerilimi yaşatmaya odaklanan yönetmen Zachary Wigon, ayrıca Notty tarafından karanlık fikirlerle manipülatif hale getirilmeye çalışılan evin çocuklarını aktarırken de kendi tarzını sergiliyor.

Kitapta Andrew parlatılırken filmde kara mizaha malzeme olarak görülen çocuklardan kız olanı yani Drusilla ve onun Notty ile kurduğu garip bağ daha öne çıkartılıyor. Ayrıca filmin finali de, somut ve sert noktalanan, romana göre çok daha yüzeysel işlenmiş. Senaryosu, kitabın yazarı Virginia Feito tarafından kaleme alınmakla birlikte sınıflararası yaşam farklılıkları, yoksulların sırf yaşamlarını sürdürmek uğruna zenginlerin haksızlık ve kötülüklerine boyun eğmesi, zenginlerin uyguladığı görünmeyen şiddetin görünürlerden çok daha fazla etkili olduğu halde umursanmaması gibi temalara dikkat çeken ‘Sapık/Victorian Psycho’nun uyarlama başarısı, seyircinin korku temasından ne beklediğine göre değişebilecek yapıda.

SONUÇTA; ‘Korku-kara komedi-sınıf eleştirisi’ üçgeninde gel-gitler yaşayarak kimilerine senaryo belirsizliği hissini veren… Dönemsel görselliği ve kamera kullanımıyla etkileyici olan… Baş rolünden yan rolüne, oyunculuklarıyla başarılı performanslar sergileyen… Finalindeki temkinliliğiyle korku patlaması yaşamak isteyenleri tatminsiz bırakan… Nihayetinde çarpık düzene karşı eleştirileriyle sadece seri katil kurgusu olmanın ötesine geçmeyi başaran ‘Sapık/Victorian Psycho’, bir psikopat katilin ne kadar ileri gidebileceğini düşündürmekten ziyade bir kişinin neden psikopat olduğunu gerek toplumsal yapı gerekse kendi iç dinamikleriyle sorgulatma özelliğine sahip bir psikolojik gerilim.

Kan ve şiddet içeren gotik yapısı da bu gerilimin çekici tat veren sosu! Sadece haksızlık yapan kötü insanlarla değil aynı zamanda Fred olarak adlandırdığı içindeki iblisle de mücadele veren Winifred Notty’nin, acımasız toplumun bir sapması mı yoksa doğrudan kendi karakterinden kaynaklı bir canavar mı olduğu konusunu yoruma açık bırakarak yazımızı noktalarken her şekilde kötülüğe yönelik son sözü ünlü yazar André Gide söylesin…

‘Her türlü kötülüğü yapmaya muktedir iken kötü bir şey yapmamak, işte budur iyilik’.

guleranibal@yahoo.com

www.x.com/guleranibal

****

Read Previous

Tual Sanat Sergisi Antik Hotel – Cisterna‘da 

Most Popular