Sanat, Tepki ve Sessizliğe Dair
Safter Çevirgen Yazdı
- Sanat, söylenemeyeni söyler; susturulanın sesini taşır.
- Bu yüzden sanat, sessizliğin karşısındaki en güçlü sestir.
Toplumun yozlaşması, en çok sessizlikle beslenir.
İnsanlar görür ama susar; duyar ama kulaklarını kapatır. Zamanla suskunluk, vicdanın dili hâline gelir ve kötülük, itiraz edilmediği için sıradanlaşır. Bir toplum, kötülükten önce ona gösterdiği kayıtsızlıkla çöker.
İşte sanat, bu sessizliği delmek için vardır. O, yalnızca güzel olanı üretmez; rahatsız eder, sorgulatır, yüzleştirir. Sanatın görevi, alkış toplamak değil, vicdanı uyandırmaktır. Çünkü gerçek sanat, insanı konforundan çıkarır; görmezden geldiği acıyı gözlerinin önüne koyar.
Çürümüş bir düzenin içinde sanat, doğal olarak bir başkaldırıya dönüşür. Bazen bir şiirin dizelerinde, bazen bir tablonun renklerinde, bazen bir tiyatro sahnesinde ya da bir ezgide… Sanat, söylenemeyeni söyler; susturulanın sesini taşır. Bu yüzden baskıcı dönemler önce sanatçılardan, kitaplardan ve düşünceden korkar.
Asıl tehlike kötülüğün varlığı değildir. Tarih boyunca kötülük hep vardı. Asıl tehlike, ona alışmak, onu hayatın değişmez bir parçası gibi kabul etmektir. İnsan, alıştığı kötülüğü artık sorgulamaz; sorgulamadığı kötülüğün ise zamanla ortağı olur.
Sanat bize tam da bunu unutturmamaya çalışır. Alışmamayı, itiraz etmeyi, insan kalmayı hatırlatır. Çünkü sanat, yalnızca estetik bir uğraş değil; vicdanın hafızasıdır. Bir toplum sanatını kaybettiğinde sadece güzelliğini değil, adalet duygusunu, merhametini ve direnme iradesini de yavaş yavaş kaybetmeye başlar.
Bu yüzden sanat, sessizliğin karşısındaki en güçlü sestir. İnsanlığa, ne olursa olsun kötülüğü normalleştirmemeyi, vicdanını susturmamayı ve hakikatin yanında durmayı hatırlatan en eski ve en etkili direniş biçimlerinden biridir.
****
